بيماري فشار خون بالا چه بيماري است؟

فشارخون نيرويي است كه به علت پمپ خون در سراسر بدن توسط قلب، بر ديواره شريان ها ايجاد مي شود.بيماري فشار خون بالا بيماري مزمن شايعي است كه در آن فشارخون از حد طبيعي بالاتر مي رود و منجر به آسيب اندام هاي حياتي مي شود. بر اساس تعریف استاندارد فشار خون سیستولی ( ماکزیمم ) بالاتر از 140 و دیاستولی ( مینیمم ) بالاتر از 90 میلیمتر جیوه بعنوان فشار خون بالا در نظر گرفته می شود .

طبقه بندي فشارخون

طبقه

سيستول (عدد بالا)

mmHg

دياستول(عدد پايين)

mmHg

مطلوب/طبيعي

كمتر از 120       و

كمتر از 80

پيش فشارخون بالا

139-120        يا

89-80

مرحله 1

159-140        يا

99-90

مرحله 2

160و بيشتر       يا

100 و بيشتر

 علل شایع فشار خون بال

1 – فشار خون بالای اولیه : نوعی از فشار خون است که علت خاصی برای آن مشخص نیست و بیش از 95 درصد موارد فشار خون را تشکیل  می دهد.

2 – فشار خون بالای ثانویه : نوعی از فشار خون بالا که علت مشخصی دارد و حدود 5 درصد بقیه موارد را شامل می شود . این نوع فشار خون با درمان عامل بیماری از بین می رود و شامل علل کلیوی ، اندوکرین ، دارویی ، فشار خون ناشی از حاملگی  و اختلالات نورولوژیک است .

شروع فشار خون قبل از 25 سالگی یا پس از 55 سالگی – فشار خون بالای شدید یا فشار خون پایه بیش از 180 بر 110 میلیمتر جیوه – شروع ناگهانی فشار خون بالا و پاسخ ضعیف به درمان های دارویی اولیه ، احتمال "فشار خون ثانویه" را مطرح می کند .

عوامل خطر ایجاد فشار خون بالا

1 – سن : بر اساس مطالعات مختلف در بیشتر جوامع با جغرافیا ، فرهنگ و خصوصیات اجتماعی و اقتصادی گوناگون ، افزایش سن با افزایش فشار خون رابطه مستقیمی داشته است .

2 – جنس : بعد از سنین بلوغ فشار خون مردان در سطح بالاتری قرار دارد و در حدود 50 سالگی این تفاوت کاهش یافته و حتی معکوس می شود .

3 – نژاد : سطح فشار خون سیاه پوستان بیش از سفید پوستان است .

4 – شرایط اقتصادی – اجتماعی : در کشورهایی که مرحله انتقال اقتصادی و تغییرات اپیدمیولوژیکی را گذرانده اند در گروههای اجتماعی اقتصادی پایین تر سطح فشار خون بالا است ولی در کشورهای در حال گذار و قبل از مرحله انتقال اقتصادی ، گروههای اجتماعی اقتصادی بالاتر ریسک بیشتری دارند .

5 – وراثت و عوامل ژنتیکی : سابقه خانوادگی فشار خون بالا در وابستگان درجه یک مانند پدر – مادر – خواهر و برادر عامل خطر مهمی برای ایجاد فشار خون بالا در سایر افراد خانواده است . عوامل ژنتیکی موثر در فشار خون بالا مولتی فاکتوریال هستند .

6 – استعمال دخانیات : سیگاری ها 70 درصد بیش از سایر افراد در معرض بیماریهای قلبی و عروقی هستند . این میزان با افزایش مدت سیگاری بودن و نحوه ی تدخین ( عمیق یا سطحی ) بیشتر می شود .

7 – چاقی : بین وزن و فشار خون ارتباط قوی وجود دارد . با افزایش وزن خطر فشار خون بالا 2 تا 6 برابر افزایش می یابد . با هر 10 کیلوگرم افزایش وزن 2 تا 3 میلی متر جیوه فشار خون سیستولی و 1 تا 2 میلیمتر جیوه فشار خون دیاستولی افزایش می یابد .

8 – تغذیه : افزایش مصرف نمک رابطه مستقیم با افزایش فشار خون دارد در حالی که افزایش مصرف پتاسیم موجب کاهش فشار خون می شود . نقش کلسیم و منیزیم در ایجاد خطر فشار خون بالا مشخص نیست .

9 – مصرف الکل : مصرف الکل موجب افزایش فشار خون می شود . اثرات مزمن و حاد الکل مستقل از عوامل دیگر نظیر مصرف دخانیات – فعالیت بدنی – سن و جنس است . مصرف مداوم و روزانه الکل فشار خون سیستولی را 6/6 میلیمتر جیوه و فشار خون دیاستولی را 7/4 میلیمتر جیوه بیش از کسانی که بطور هفتگی الکل مصرف می کنند بالاتر خواهد برد .

10 – دیابت : احتمال ابتلا توام به فشار خون بالا و دیابت زیاد است و همراهی این دو بیماری هر دو را تشدید می کند .

فشارخون بالا يك اپيدمي جهاني است!

در جهان هر ساله 7ميليون نفر به علت فشارخون بالا فوت مي كنند و 5/1 ميليارد نفر از آن رنج مي برند. و در ایران نیز در حدود 20 درصد افراد مبتلا به بیماری فشار خون بالا هستند .

 فشارخون خود را اندازه بگيريد.

اندازه گيري منظم فشارخون مهم است.شما مي توانيد خودتان در منزل با يك دستگاه فشارسنج خودكار ديجيتالي از نوع بازوبندي ،فشارخون خود را اندازه بگيريد.براي اندازه گيري صحيح فشارخون ،در زير به چند نكته مهم اشاره شده است:

1-مطمئن شويد بازوبند دستگاه فشارسنج مناسب دور بازوي شماست.قبل از خريدن دستگاه فشارسنج، بالاي دور بازوي خود را اندازه بگيريد و دستگاهي كه بازوبند آن متناسب با دور بازوي شماست انتخاب كنيد.

2-آرامش داشته باشيد.حدود نيم ساعت قبل از اندازه گيري فشارخون از مصرف نوشيدني هاي كافئين دار مثل چاي ، قهوه و نوشابه هاي انر‍ژي زا و كولا ها و انجام فعاليت بدني شديد يا ورزش خودداري كنيد.

3-بطور صحيح بشينيد.به گونه اي بشينيد كه پشت شما صاف و تكيه گاه داشته باشد.دست ها و پاهاي خود را بطور ضربدري روي هم قرار ندهيد.كف پاي خود را روي زمين قرار دهيد و دستي كه فشارخون آن اندازه گيري مي شود را هم سطح قلب بر روي تكيه گاه قرار دهيد.

4-فشارخون خود را چند بار اندازه گيري كنيد.در هر اندازه گيري 2 يا 3 بار اندازه گيري كنيد و بين هر بار اندازه گيري يك دقيقه صبر كنيد.مقدار بدست آمده از هر اندازه گيري را ثبت كنيد.

5-هر روز در همان زمان فشارخون خود را اندازه بگيريد.چون فشارخون در طول روز متغير است ،بهتر است هر روز در يك زمان مشخص فشارخون را اندازه گيري كنيد.پيشنهاد مي شود يك بار صبح و بار ديگر عصر اين كار را انجام دهيد.

داروها  كمك كننده هستند.

اگر فشارخون شما بالا باشد با پزشك مشورت كنيد.ممكن است پزشك براي شما داروهاي پايين آورنده فشارخون تجويز كند.

بسياري از داروهاي پايين آورنده فشارخون از حمله هاي قلبي و سكته هاي مغزي نيز جلوگيري مي كنند.با پزشك خود يا كاركنان بهداشتي براي مراقبت فردي صحبت كنيد و بخاطر داشته باشيد:

-داروهاي خود را طبق تجويز پزشك مصرف كنيد.

-هرگونه عوارض جانبي ناشي از مصرف دارو را سريعا" به پزشك خود اطلاع دهيد.

-حتي در حالي كه تحت درمان هستيد به پايش فشارخون ادمه دهيد و بطور منظم فشارخون خود را اندازه گيري كنيد.

مقدار فشارخون مطلوب خود را با توجه به 4 موضوع كليدي و مهم زير،به عنوان يك هدف در نظر بگيريد:

1-وزن خود را پايش كنيد.اضافه وزن منجر به فشارخون بالا مي شود.يك راه خوب براي پايش وزن ،استفاده از شاخص نمايه توده بدني است.براي محاسبه BMI وزن خود را بر حسب كيلوگرم و قد خود را بر حسب متر اندازه بگيريد و سپس مقدار وزن را بر مجذور مقدار قد تقسيم كنيد.واحد BMI كيلوگرم بر متر مربع است.شاخص ديگر براي تعيين چاقي ،مقدار دور كمراست.

دستورالعمل هاي طبقه بندي چاقي

گروه

طبقه بندي سازمان جهاني بهداشت براي 

كل  جوامع

طبقه بندي سازمان جهاني بهداشت براي جوامع آسيايي

 

 

نمايه توده بدني BMI  (بر حسب كيلوگرم بر متر مربع)

طبيعي

9/24-5/18

9/22-5/18

 

اضافه وزن

9/29-0/25

9/24-23

 

چاقي

0/30 و بيشتر

0/25 و بيشتر

 

 

دور كمر(WC) (براي تعيين چاقي شكمي،بر حسب سانتيمتر)

مردان

بيشتر از 101

بيشتر از 90

 

زنان   

بيشتر از 88

بيشتر از80

 

NCEP-ATPIII;**    : IDFبراي آسيايي ها      

نمايه توده بدني كمتر از 5/18 به معناي زير وزن يا لاغري است.

 2-مصرف دخانيات را ترك كنيد.اگر سيگاري هستيد سعي كنيد اين عادت را ترك كنيد يا حداقل تعداد سيگار هاي مصرفي در روز را بتدريج كم كنيد تا به صفر برسد.

3-غذاهاي سالم را انتخاب كنيد.مصرف غذاهاي سالم هميشه يك اقدام خوب است.در درجه نخست وعده هاي غذايي را فراموش نكنيد.سه وعده غذايي خوب در روز مصرف كنيد و به اندازه سهم غذا در هر وعده توجه داشته باشيد.سعي كنيد مصرف غذاهاي فرآوري شده و غذاهاي سريع آماده يا فوري را محدودكنيد.

-مصرف الكل موجب افزايش فشارخون مي شود .از مصرف الكل پرهيز كنيد.

بجاي آن:

-مصرف ميوه ،سبزي و آجيل روزانه را افزايش دهيد.

-سعي كنيد حداقل يك وعده غذايي گياهي در هفته مصرف كنيد.

 مصرف سديم يا نمك را كاهش دهيد.

-موقع پخت غذا نمك زيادي اضافه نكنيد.

-نمكدان را از روي سفره برداريد.

-براي چاشني غذاها از گياهان تازه،آبليمو يا سركه ها استفاده كنيد.   

-در برچسب هاي غذايي سديم را كنترل كنيد و محصولات كم سديم انتخاب كنيد.

 4-يك زندگي فعال داشته باشيد.بدن شما براي تحرك آفريده شده است.بنابراين،از هر طريقي كه دوست داريد، فعاليت كنيد. دوچرخه سواري،شنا،باغباني و هر كاري كه فعاليت شما را افزايش ميدهد! حتي اگر وقت كافي نداريد، 10 دقيقه تمرين ساده چند بار در روز را فراموش نكنيد، واقعا" موثر است.

سعي كنيد:

-در محل كار از پله ها بالا برويد.

-ماشين خود را دورتر پارك كنيد و بقيه راه را پياده برويد.

-صداي موسيقي را بلند كنيد و حركت هاي كششي و نرمشي انجام دهيد!

تهیه و تنظیم : محمد علی بیگدلی کارشناس واحد بیماریهای مرکز بهداشت شهرستان آبیک

منبع : پورتال مرکز مدیریت بیماریها